De schrijver en zijn ikken: Barber van de Pol

september 11, 2011

“Het heeft me altijd verbaasd dat zo wordt opgekeken van die opsplitsing bij Pessoa in drie schrijvers-ikken plus ‘ik-Pessoa’. Mij lijkt ze zo logisch als wat. Wat is ‘ik’? Anderen hebben een tamelijk omlijnd beeld van je, maar jij weet beter. Er wonen in iedereen een heleboel ikken. lk ben velen,’ dichtte Borges; ‘Wij zijn velen,’ dichtte Neruda, een beetje communistisch. Het gaat me niet om de zoektocht naar het eigen ik of zoiets. Het gaat me juist om de onderkenning dat we tot zoveel rollen in staat zijn. Genen, DNA en milleustempels goed en wel, de rek of mogelijke reikwijdte van ons ik is enorm. Iedere schrijver heeft een onvervreemdbare stem, stijl, toon, maar hij ruilt zijn auctoriale persoonlijkheid almaar in voor een ander. Wij zijn in staat tot toneelspel en de rollen die we op papier spelen worden als universeel herkend. Daarom kunnen we anderen door de tijden en culturen heen al lezend begrijpen.

In de praktijk splitst bijna iedere schrijver zichzelf op in beproefde, potentiële of denkbeeldige ikken: zijn personages. Bij fabelschrijvers is ‘t het duidelijkst. Toon Tellegen is zelf èn de mier èn de eekhoorn èn al die andere wezens die hij zo hartverscheurend laat doen, redeneren, wankelen. Was Shakespeare nu een vrouwen- of mannengek? In zijn poëzie spreekt hij beide seksen smachtend toe. Zijn tijdgenoot Quevedo noemt vrouwen in zijn satires nep van binnen en buiten, maar als lyrisch dichter prijst hij hen de hemel in, want zo hoorde dat in de lyriek. Er was op z’n minst een Quevedo-ik dat voor het oog van de literaire wereld van vrouwen wilde houden.”

Barber van de Pol schreef een beschouwing over schrijvers, heteroniemen, personages bij Pessoa, Borges, Cervantes, Hermans, Mulisch,…  in Raster.
Illustratie: Hugh Sshluck… van Jochen Höller

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: